Obchody 90 rocznicy powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Wolnym Mieście Gdańsk.

Jarosław  Balcewicz

Obchody w GTPS

90. powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki

w Wolnym Mieście Gdańsk

Blisko 50 osób pomieściła z trudem Galeria GTPS „Punkt” podczas obchodów 90. powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Wolnym Mieście Gdańsku. Wśród gości Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki znaleźli się m.in.: senator Andrzej Grzyb, Honorowy Obywatel Miasta Gdańska prof. Andrzej Januszajtis, sekretarz generalny Gdańskiego Towarzystwa Naukowego prof. Jerzy Błażejowski, przewodniczący Wydziału I Gdańskiego Towarzystwa Naukowego prof. Marian Turek. Natomiast obszerną relację z obchodów zamieściła TVP 3 Gdańsk.

Obchody otworzył prezes Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki Beniamin Koralewski witając tak zacnych i tak licznie przybyłych gości. Następnie w uznaniu zasług dla dziedzictwa kulturowego Gdańska wręczono Honorowe Dyplomy Uznania. Otrzymali je: prof. Andrzej Januszajtis, Stanisław Michel oraz Jakub Szadaj. Z kolei Jarosław Balcewicz otrzymał nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska w dziedzinie kultury oraz złoty medal przyznany przez Zarząd Główny Ligi Obrony Kraju.

Następnie rozpoczęła się sesja z udziałem dr Jarosława Balcewicza i dr Jacka Friedricha oraz Romana Nadolnego. Ten ostatni zaprezentował też związane z Polonią w WMG pamiątki rodzinne. Część oficjalną zakończyło otwarcie wystawy na którą złożył się monumentalny obraz Daniela Kufla oraz rysunki Andrzeja Taranka.

Przypomnijmy, że zebranie założycielskie Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Wolnym Mieście Gdańsku odbyło się 11 lipca 1922 r. Wówczas to na zaproszenie ks. dr Kamila Kantaka do sali polskiego hotelu „Continental”, położonego naprzeciwko gdańskiego dworca głównego przy ul. Stadtgraben 7, przybyło ok. 50 osób reprezentujących polską inteligencję Gdańska. Inicjatywa miała zaspokoić aspirację Polonii gdańskiej do posiadania organizacji o charakterze naukowym. Celami towarzystwa miały być m.in.: naukowe badania ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień gdańskich i pomorskich, upowszechnianie sztuki i budzenie zmysłu artystycznego, wspieranie współpracy kulturalnej między Polską a Wolnym Miastem Gdańskiem.

Formalne przeprowadzenie rejestracji sądowej powierzono gdańskiemu adwokatowi  i notariuszowi Bonifacemu Łangowskiemu. Rejestracja nastąpiła 18 listopada 1922 r. w 15 oddziale Sądu Gdańskiego po numerem rejestracyjnym 277. Nazwa urzędowa brzmiała odtąd: Towarzystwo Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku e.V. (eingetragener Verein – stowarzyszenie zarejestrowane). Towarzystwo uzyskało wszelkie uprawnienia publiczne wobec administracyjnych i policyjnych władz Wolnego Miasta Gdańska. Obejmowały one m.in.: prawo odbywania publicznych zebrań, organizowania odczytów i wykładów oraz wystaw, urządzania koncertów, publikowania własnych wydawnictw. Prezesem Towarzystwa został dr Jan Pomierski.

Plon międzywojennej działalności wydawniczej Towarzystwa to 27 odrębnych publikacji. W tym osiem tomów „Rocznika Gdańskiego”, dwa tomy „Biblioteki Gdańsko-Pomorskiej”, dwa tomy serii „Studia Gdańskie”, dwa tomy listów Stanisława Przybyszewskiego, księga pamiątkowa ku czci Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza, dziesięć broszurek obcojęzycznych (w języku francuskim i niemieckim) poruszających problematykę ówczesnych stosunków gdańsko-polsko-gdyńskich oraz dwa przewodniki-informatory o wystawach urządzanych przez TPNiS. Nakłady publikacji wahały się od 1000 do 100 egzemplarzy.

Warto też wspomnieć o dwóch broszurkach związanych z działalnością wystawową Towarzystwa w 1930 r. Jedna to przewodnik-informator zatytułowany „Wystawa sztuki polskiej: krajobraz i lud, dawne drzeworyty ludowe, rzeźby w drzewie, książki”, która miała miejsce w Muzeum Miejskim (Stadtmusem) w Gdańsku. Druga to wydrukowany odczyt „Goethe und Polen”. Został on wygłoszony przez profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego dr Spiridiona Wukadinovicia z okazji wystawy poświęconej Goethemu.

Jarosław  Balcewicz

Fot. Lucyna Gireń,  Anna Boros.

Comments are closed.